مرکز ناشنوایان صدیقه طاهره (س) آمل

مقدمه:
براساس آموزه های وحیانی دین مبین اسلام  همه انسانها دارای کرامت ذاتی می باشند ومطابق با اصل عدالت می باید درراستای دستیابی به حقوق خویش ، از تسهیلات  وامکانات مورد نیاز برای شکوفائی استعدادها و توانمند سازی برخوردار باشند. بدین منظور احقاق حقوق معلولانودسترسی به فرصتهای برابر آموزشی در جامعه ضرورتی انکار ناپذیر در کشور ایران به شمار می آید روز جهانی معلولین برای تعمق  بیشتر در خصوص  مسائل آموزشی ، پرورشی وتوان بخشی معلولین فرصتی مغتنم است وضرورت ایجاد رویکردونگرش نوین به مسئله معلولیت را ایجاب می نمایدبا توجه به تناسب شعار امسال  روزجهانی معلولین  یعنی منزلت و عدالت برای همه  باشعارهای ارزشی موردتأ کید در جامعه ماموضوع  برخورداری از منزلت وعدالت برای تمامی افراد انسانی، بیشتر رخ می نماید.در این راستادر سالهای اخیر وخصوصاً در دولت نهم در مجموعه های مختلف کشور از جمله نظام آموزش وپرورش ،به مسائل ومشکلات معلولین عنایت ویژه ای گردیده است دردولت نهم با الهام از رهنمودهای آئین مبین اسلام جهت توان مند سازی دانش آموزان با نیازهای ویژه گامهای مؤثری برداشته شده است.

 اهم این فعالیتها عبارتند از :

 ارائه خدمات آموزشی ،پرورشی وتوان بخشی به گروه های مختلف دانش آموزان با نیازهای ویژه در دوره های مختلف تحصیلی ، تصویب آئین نامه طرح آموزش فراگیر وآئین نامه پیش حرفه ای راهنمایی و متوسطه  در شورای  عالی آموزش و پرورش ، توسعه  مراکز آموزش  و توان بخشی دانش آموزان دارای مشکلات ویژه یادگیری ،تأ مین هزینه درمانی ودارویی کلیه دانش آموزان استثنایی،تدوین وتألیف کتب درسی خاص، چاپ سالانه بیش از 40  هزار جلد کتاب به خط بریل برای نابینایان ، توسعه  برنامه  فرهنگی و  ورزشی و تقویت بنیه علمی دانش آموزان معلول برای ورود به مراکز آموزشی عالی .

راههای ایجاد انگیزه در کودکان استثنایی برای انجام تکالیف دینی:

موضوع کودکان استثنايي ومسائل ومشکلات مربوط به اين قشرمبحثي است که از ديدبسياري از مردم جامعه ما صرفاٌ به خانواده هاي اين افراد بر مي گردد وغالباً از کنار مشکلات اين افراد بسادگي ميگذرند سيستم آموزش و پرورش دینی کودکان استثنایی براساس نرم افزار آموزش عادي است زماني گفته مي شدمشکل معلوليت مشکل فرداست وفردبايد خودرا باجامعه تطبيق دهد اما اکنون  نگاه جهاني اين  است که معلوليت  مشکل  جامعه است  و  بايد شرايطي فراهم شود تا  همه  افراد جامعه حق  شهروندي داشته باشند واين  مسئله با  فراهم کردن فرصت هاي برابربراي اين افرادتحقق مي يابد. هم اکنون حدود 3500 دانش آموز ما در گروه ناشنوايان و نيمه  شنوايان و نا بينايان  و نيمه  بينايان  و معلولين  جسمي  و حرکتي  درمدارس  عادي درس ميخوانند تغيير نگرش به اين ترتيب تدريجاً صورت مي گيردتا افراد عادي بدانند هيچ مشکلي از جانب يک فرد معلول براي آنها پيش نمي آيد  در آموزش فراگير مسائل  دینی  هدف اين است که هرفردي بدون توجه به مشکلاتي که دارد بتواند درنزديکترين مکان به محل سکونت خودتحصيل کنددراجلاس سالامانکای اسپانيا باحضوروزيرآموزش وپرورش ايران و  وزراي آموزش و پرورش سراسر  جهان ، قراردادي  بسته  شد  و  همه در آن جا به  صورت  مشروط قراردادي را امضا  کردند که  تا سال( 2015 ) آموزش فراگيرمسائل مذهبی  مورد  نیاز دانش آموزان در همه کشورهاي عضو اجرا شود. ما نيز در پي آن  باشیم که اين شرايط را با منعطف کردن  آموزش و  پرورش  ايجاد کنيم  و نظام  ارزشيابي  را منعطف  کنيم  تا  هر کس مطابق توانايي و استعداد خود ، فرصت استفاده از آن را داشته باشد. ما بايد  با فراهم کردن  تسهيلات براي حضور دانش آموزان معلول در مدارس  ( مثل امکانات سخت افزاري)   شرايط را  براي حضور فعال آنان در صحنه جامعه فراهم کنيم.

دانش آموز در سيستم فراگير  بايد مقيد  باشد که  خود سيستم تحصيلي اش  را  انتخاب  کند مزيت آموزش فراگير،   فراهم شدن  بستري  مناسب  در جهت  ارتقاي  شرايط  اعتقادی  اين عزيزان است.مزيت ديگرآن  درگير شدن  همه نهادهاي  جامعه با اين موضوع است.  از نگاه ديني در اسلام هم توجه خاصي به تواناييهاي فردي شده است، بنابراين بايد در برنامه ريزيها همه ي اين موارد را در نظر بگيريم فرزندان معلول ما راضي به ترحم  نيستند اما  دغدغه هاي بسياري دارند: دغدغه تحصيل، شغل وازدواج.  درست مثل افراد  عادي که اين مسائل راحق خود مي دانندمااز نظر کيفيت وسيستم آموزشي درموردبچه هاي استثنايي در آسيا و خاورميانه حرفهاي زيادي براي گفتن داريم، خصوصاً در اين چند سال اخير. منتهابراي تأثير گذاري بر افکارعمومي اين ارتباط بايددوطرفه باشد  دو طرفه کردن ارتباط بين کودکان استثنايي باساير افراد جامعه با کيست؟ اينکه تصورکنيم نهادهايي مثل  بهزيستي متولي اين امر هستند شايدمغاير با آموزش فراگير باشد ولي ايده آل آن است که همه حس کنيم معلوليت مشکل جامعه است صداوسيما همانطور که براي افراد عادي برنامه توليدمي کندبايد براي معلولين هم برنامه هايي توليد کند اکنون به طور محدود  مشاهده  مي شود که در  بعضي  از برنامه هاي  صدا  و سيما، خانمي در گوشه صفحه تلويزيون متن برنامه ها رابراي ناشنوايان  به زبان  اشاره اجرا مي کند. اين مسئله نبايد محدود باشد بايد نهادينه شود تا همه فکر کنند و در برنامه ريزي هاي خوداين مسائل را لحاظ کنند. تمام دستگاه هاي اجرايي و رسانه هاي گروهي، وهر  کسي که به نوعي با افراد جامعه  سر وکار دارد  بايد در  برنامه ريزي هاي خود ، شرايط ويژه  معلولين را در نظر بگيرد، به طوري که حرمت اين بچه ها هم حفظ شود.

 

حقوق دینی  کودک استثنایی از دیدگاه اسلام :

ستايش و نیایش  نامحدود  پروردگار  و آفریننده ای  را  سزاست که  جهان را مأوای جمال  و جلال خود گردانید، از روح خود به انسان، این اشرف مخلوقات، دمید  و خرد و  دانش به او بخشیداو را مسجود ملائک گردانید درود فراوان بر برگزیدگان اسرار آفرینش یعنی حضرت ختمی مرتبت   و آل اطهار او که برای جوامع مدنی هادیان سبیل هدایتند.  پیامبر اسلام (ص) ازچهارده قرن قبل رسیدگی، مراقبت و رعایت  حقوق  دینی کودکان را  مورد عنایت قرار  داده  و هم چنین پس از ایشان ائمه اطهار ، یکی پس از دیگری در مناسبت های  مختلف  به  تبیین حقوق کودکان معلول پرداخته و اصول و کلیاتی را در این مورد وارد  نظام اجتماعی و جامعه مدنی نمودند این اصول و کلیات بسیار زیبا، دلپذیر و اعجاب آور است  به طوری که انسان تصورمی کند آن بزرگواران  از وضع کنونی  عالم کاملاً مطلع  بودندکه این گونه فنی وتخصصی به مسائل کودکان پرداخته اند به جرأت می توان  گفت  درهیچ دین  و آئینی، این چنین به معلولیت توجه  نشده  است و  بدون  شک کلام  گهربار،  معصومین در امور  زندگی اجتماعی بشر  راهگشا  بوده و پیروی  از دستورات  و  رهنمودها  و سخنان  این سفیران  الهی سبب  راه یابی و  رسیدن به  مدینه فاضله و جامعه ایده آل كودكان  معلول خواهد شد عدالت اجتماعی در دین مبین اسلام ایجاب می کندتا افرادیکه به نوعی مشکل دارند مورد توجه قرار گیرند. استاد شهید مطهری در کتاب عدل الهی خود می نویسد: انسان مسلمان به عنوان خلیفه الله و مجری عدالت اجتماعی موظف است تا خلاءها و نارساییهای موجود در جامعه را پر کند و یکی از این خلاءها و نارساییها در جامعه وجود و حضور کودک معلول می باشد که بر اثر عوامل متعدد فردی و اجتماعی متولد شده است خلیفه الهی  برای حکومت  اسلامی بیشتر  مد نظراست بایدکودکان  معلول در حکومت  اسلامی مورد توجه  بیشتر حقوق ویژه و دقت نظر دولت برای  رسیدن به  یک زندگی  عادی  قرار گیرند اسلام دینی کامل جامع ومکتبی انسان سازاست وتوجه خاصی به معلولین دارد البته دولت جمهوری اسلامی در حد توان و امکانات، تسهیلات لازم  را  برای  این گونه   افراد فراهم  ساخته است  لیکن کافی نبوده  و تلاش بیشترمسئولین را می طلبد. رسیدگی به حقوق کودکان معلول به عهده قشر خاصی از جامعه نبوده و مردم  باید در این  مورد توجیه  شوند که  این  امر ، یک مسئولیت عمومی است. همانطور که از سوی معصومین نیز سفارشهای متعددی در این زمینه وجود دارد: امام حسین (ع) در حساس ترین برهه  ازتاریخ  زندگی خود در ارتباط با کودک معلول مطلبی را می فرماید که  حاکی از اهمیت به حقوق دینی کودک  معلول  است .  ایشان در  زمان مبارزه  با یزید ،  در صحرای عرفات آن جا که نخبگان امت را گرد  هم جمع کرده است تا دلیل عدم بیعت خود با یزید را توضیح دهد می فرماید: (( ای مردم  به چشم خود می بینید  که پیمان های  خدا شکسته  شده  و شما هراس نمی کنید ، در حالی که  بابت نقض  تعهد پدران خود  به هراس افتاده اید و این در حالی است که تعهد به رسول خدا بی مقدار و خوار گشته،  نا بینایان و نا شنوایان و معلولان در شهرها بی سرپرست مانده اند و به آنها  ترحم  نمی شود و شما  نه به اندازه  و  مقام خود و در  خور  مسئولیت خود کار می کنید  و  نه  به کسی که  برای معلولین  کار می کند  خضوع  می کنید))  این  حدیث  بیانگر  عنایت  و  توجه  حضرت  به  رسیدگی  به  امور  معلولین  می باشد. ایشان در اوج فعالیت های مبارزه جویانه و اصلاح طلبانه خود در برابر جور و ستم یزید، در صحرای  عرفات ضمن  انجام  اعمال  حج  نیز از  توجه  به آموزش مسائل دینی به معلولین غافل نشده و  توجه  به  آنها  را  به  نخبگان  حاضر در  جمع تذکر می  دهند و  می گویند بی توجهی به معلولین در  ردیف  عهد شکنی  با  خدا و  رسولش  می باشد.  صحبت از «توجه به معلولین»  در صحرای عرفات برای  حدود هزار نفر از  نخبگان  مکه در انتقاد از نظام طاغوت، یعنی توجه دادن امت به یک وظیفه خطیر .

رسانه موثرترین ابزار در باب فرهنگ سازی مسائل کودکان استثنایی است  رسانه ها  می توانند  به  عنوان موفق ترین  و مؤثر ترین  ابزار در  باب  فرهنگ  سازی  مسائل آموزشی ، تربیتی  و اجتماعی  کودکان  و دانش آموزان  استثنایی عمل  کنند. با توجه به تغییر رویکرد های آموزشی به کودکان استثنایی ضرورت  ساخت  و حضور فیلم هایی با موضوع کودکان استثنایی در  چنین  جشنواره هایی  بیشتر   احساس  می شود  زیرا   فیلم  و سینما  از ابزارهایی   هستند که  در عصر  حاضر می توانند  به  عنوان  یک  ابزار آموزشی وتربیتی مورد توجه قرار گیرند وجشنواره فیلم رشد هم به خوبی از این وسیله کاربردی بهره برده است .فیلم هایی می توانند در زمینه  فرهنگ سازی برای شناخت و رفتار با دانش آموزان استثنایی موفق وموثر عمل کنندکه با نگاه کارشناسانه  به مسائل این گروه  بپردازند  و به شیوه راحت  و روان مسائل آموزشی و تربیتی کودکان استثنایی را به  مخاطب عرضه کنند. آثار مربرط به کودکان استثنایی  باید شرایط  را برای  ایجاد  فضایی در  جهت  تعامل بیشتر  جامعه  با  دانش آموزان استثنایی باز کنند و هیچ  فضا و قالبی بهتر از فیلم  نمی تواند تأثیر گذار باشد . در مقطع فعلی وظیفه  فیلم سازان  با  موضوع  کودکان  استثنایی  دشوارتر  است  و باید در نگاه  و اثرشان به موضوع  حتما دیدگاه هنری  و خلاقانه در  راستای  نشان  دادن  توان مندیهای دانش آموزان استثنایی  حاکم باشد.واقعیت این است که ما باید بستر سازی مناسب برای فیلم سازانموضوع دانش آموزان ویژه  وحتی برای استفاده کنندگان آن در داخل نظام آموزش وپرورش وخارج آن  ترسیم کنیم  تا بتوانیم در عمل از  جشنواره های تخصصی آموزشی و تربیتی بهره  لازم را ببریم.

نتیجه گیری :

پس از رادیو ،تلویزیون پرمخاطب ترين رسانه و يکي از موثرترين و گسترده ترين دستگاه هاي پيام رساني در جهان امروز به شمار مي آيدتلويزيون، صرف نظر از جهت گيري هاي محتوايي به دليل استفاده  از تصوير و جاذبه هاي بصري و هنري، نسبت  به راديو و برخي از  رسانه هاي ديگر، جذابيت و تأثير گذاري بيشتري بر افکار و رفتار مخاطبان خود داردتلويزيون، علاوه بر بهره مندي از برخي ويژگي هاي عمده راديو داراي  مميزه هاي انحصاري از قدرت نفوذ فوق العاده اي برخوردار است. فيلم هاي سريالي و سينمايي، انيميشن و برنامه هاي  ويژه کودکان و نوجوانان همراه  با موسيقي، تصوير و  قصه هاي روان و جذاب ، مي تواند در آداب و عادات بينندگان، تغييرات بنيادين ايجاد كند  تلويزيون  در واقع  مجموعه اي از چند رسانه، از جمله سينما ، تئاتر ، نقاشي ، موسيقي، راديو، کتاب و مطبوعات است که به آساني و ارزاني در هر خانه اي  جاي مي گيرد  البته امروزه  در هواپيماها ،  قطارها ، اتوبوس هاي  بين  شهري و حتي اتومبيل هاي سواري و نيز اماکني چون هتلها، ترمينالها، فروشگاهها، فرودگاه ها و … ..........

تلويزيون  به عنوان  عمده ترين  رسانه  اوقات  فراغت  و ذهن  و  زندگي  مردم  را تحت  تأثير تعليمات و تلقينات خود قرار داده و در تضعيف يا تقويت اعتقادات، آرمان ها، فرهنگ و سنن آنان نقشي کم نظير دارد  تلويزيون  با آموزش مفاهيم  فرهنگي و  اعتقادي و  ترسيم  و  تبيين مصاديق و نمودهاي بارز

اسوه ها و الگوهاي مثبت يا  منفي و تبليغ  و ترويج  مصرف کالاها و محصولات داخلي يا خارجي و نهادينه سازي هنجارهاي مذموم يا ممدوح و حتي تغيير ذايقه و ذوق بينندگان ، از جايگاهي کاملاً استثنايي  برخور دار  است . نکته بسيار  مهم  اين  است که قدرت تأثيرگذاري  تلويزيون در بين  دختران و پسران  جوان استثنایی به دليل  برخورداري از خصلت و خصوصيات ويژه، بيش از ديگر طبقات سني در جامعه است. خطرخيز بودن فرآيند فعاليت هاي  نامطلوب و هدايت نشده  برنامه هاي تلويزيوني  نيز  همين جاست .تمييز  حقايق و واقعيت ها با آنچه در فيلم ها و سريال ها تلويزيوني که اغلب تخيلي، غيرواقعي و بعضاً آرماني است، به ويژه براي جوانان و نوجوانانی، که از قدرت نقد و تميز کمتري برخوردارند، امري دشوار و اغلب  ناممکن است ، براي همين ، بسياري از حوادث  و رويدادهايي که در جريان فيلم ها و سريال ها و برنامه هاي تلويزيوني، طرح و ترويج مي شود، امور واقعي پنداشته شده و ميزان تأثيرپذيري مخاطبان را بيش از پيش افزايش مي دهدسطح و ميزان تقليد و پيروي نسل جوان از الگوها و  قهرمان هاي  معرفي شده  از طريق تلويزيو ن  را  مي توان  در مدل  لباس و آرايش و اصطلاحات و عبارت به کار گرفته شده در محاورات و معاشرت هاي جوانان و نيز رويکرد آنان نسبت به  هويت فرهنگي ، افتخارات  ملي و  مقدسات مذهبي  به خوبي مشاهده نمود.طرح اين مطالب بدين منظور انجام گرفت که در  بازشناسي آسيب ها و  آفت هاي رايج در بين مردم به ويژه نسل جوان ، نمي توان نسبت به بازخورد برنامه ها  و فعاليت هاي آموزشي، تبليغي، تفريحي تلويزيون غفلت ورزيد و مطالعه آسيب شناسانه عملکرد برنامه ريزان و متوليان اين رسانه مهم و موثر را مورد توجه قرار نداد.

پیشنهادات :

 1 ـ غرب کاپيتاليسم و شرق کمونيزم از ارائه الگويي جامع و مانع در راستاي تعليم و تربيت و تزکيه انسان امروز عاجز بوده  و دعوت به   ماترياليسم  و سکولاريزه كردن  فرهنگ  جهاني ، محور و مدار اصلي جهت گيريهاي تبليغي و رسانه اي آنان به شمارمي رفته است.به اين ترتيب، مديران و ناظران سيماي جمهوري اسلامي،  بنابر اصل آزمون و خطا،  تلاش خود را  در مسير خلق الگويي استثنايي و در  عين حال  قابل  فهم  و  قبول  مخاطبان   تلويزيون   و نيز  بر  پايه آموزه هاي ديني بکار ببندند تا  بتوانند مانع  نفوذ و  تأثير  رويکرد مادي و نيز تقويت باورهاي ديني ونشر اخلاق اسلامي در لايه هاي مختلف مخاطبان خود  (به خصوص کودکان استثنایی) شوند.

 2 ــ  بناي  برنامه هاي تلويزيون بر استفاده از نظرات  صاحب نظران  فرهنگي، ديني و سياسي و مديران فعاليت هاي علمي، آموزشي و تفريحي و …... در زمینه ارتقای  بینش مذهبی دانش آموزان استثنایی مؤثر می باشد  اين امرسبب  افزایش معلومات دینی آحاد مردم  به ويژه نسل  جديد می شود  .
3  - برنامه هاي معمولي صدا وسیما به ويژه  طنز آميخته  به سطحي ترين  سوژه ها  با بهترين  و  جذاب ترين شيوه ها و  به کارگيري  مشهور ترين و با  تجربه ترين  بازيگران ،  نويسندگان  و کارگردانان، توليد و پخش مفاهيم و معارف عميق ديني، اخلاقي و عرفاني با کم ترين سرمايه، و به شکل ماهرانه به تصوير کشيده شود. بديهي است  اعمال روشهاي تبليغي و آموزشي مورد اشاره  در  تغيير رويکرد  بينندگان به  ويژه  نوجوانان و جوانان با نیازهای ویژه نسبت به مفاهيم و آموزه هاي ديني تأثير عميقي خواهد داشت .

4 ـ بیان  اسوه ها، الگوها و طرح و تبليغ شفاف و صريح مقدسات ديني و ارزش هاي اخلاقي، در نشر و گسترش فرهنگ ديني دانش آموزان استثنایی نقش به سزایی دارد  .

5 ـ کارشناسان وسايل ارتباط جمعي معتقدند، هر يک از رسانه ها، کارهای ويژه ي منحصري دارند که بدون توجه به آنها نمي توان از رسانه ها براي تحقق اهداف مطلوب بهره برداري کرد. به عبارت ديگر، نبود شناخت فلسفه  وجودي و ويژگي هاي  خاص هر يک از رسانه ها ، باعث به هدر رفتن پتانسيل ها و  سرمايه هاي  موجود و توفيق  نيافتن در پيام رساني مطلوب به پيام گير خواهد شد استفاده از  نيروهاي باتجربه و لايق و نيز ابزار و امکانات سخت افزاري   تلويزيون، موجب افزایش کمي و کيفي بينندگان نسبت به محتواي پيام  و باعث جذب مخاطبان مي شود وفرآيند تبليغات  ديني و  نشر فرهنگ  اسلامي در  بین دانش آموزان  به بهترین شکل صورت خواهدگرفت به  فرموده امام خمینی (ره):تلويزيون يک دانشگاه سراسري است توليد کنندگان فرهنگي ازطريق فيلم هاي سينمايي، سريال هاي تلويزيوني جذاب  و جوان پسند با جهت گيري هاي ديني و اخلاقي ، می توانند گروهي عظيمي از نسل  جوان کشورمان  را  تحت آموزه هاي خود  قرار داده  وآسيب پذيري  پر جمعيت ترين  طبقه جامعه  اسلامي را  روز به روز کاهش دهند.

6 ایجاد زمینه هایی برای ارتقای بینش دینی وقرآنی دانش آموزان استثنایی در مدارس از راههای ذیل :

الف) آموزش مفاهیم دینی وقرآنی از راه نقل داستان وقصه به شکل بدیع که شیوه قرآن کریم است .

ب) دعوت از اساتید رشته های مختلف قرآنی  واستفاده از آنان در مراسم آغازین مدرسه .

ج) برگزاری مسابقات کتبی ،شفاهی ،قرائت ومفاهیم قرآنی  ومعرفی دانش آموزان فعال در یادگیری  قرآن واعطای پاداش وهدیه به فعالان قرانی کلاس وبر گزیدگان مسابقات .

د) تهیه نشریه قرآنی ودینی به صورت خبرنامه  .

ذ) نصب پوسترهای قرآنی واحکام دینی در تابلوی اعلانات مدرسه

ر) استفاده از نرم افزارهای آموزشی  قرآن کریم ویاحتی ساختن نرم افزار در زمینه ترجمه ومفاهیم

عبارات قرآنی کتاب دین وزندگی  .

7 استفاده از نرم افزارهای ارزشمند دینی  و نیز سایت ها ی  مربوط  به کودکان و نوجوانان استثنایی می تواند عاملی برای تثبیت ارزشهای  دینی باشد .

8 از روش القای غیر مستقیم ( هدیه کتاب های مناسب ، داستان هایی در باب نماز ، قصص قرانی ، شعر  ، شرح  حال  بزرگان ،  نمایش  فیلم  )  برای  آموزش  احکام  دینی  در  مدارس استثنایی استفاده شود  .

9 برگزاری جشن های مذهبی  ومولودی ها  در مدارس و حضور دانش آموزان  در  چنین مراسمی  در ارتقای بینش دینی  آنها مؤثر می باشد .

 

 نوشته شده توسط: خانم طهماسبی پاشا دبیر دین و زندگی

مرکز ناشنوایان صدیقه طاهره (س) آمل...